Ngữ văn 8
Xét ba ví dụ sau:
Bạn vừa mới đi du lịch về à?
Anh có thể cho tôi mượn cuốn sách được không?
Cụ tưởng tôi sung sướng hơn chăng?
Ba câu trên có phải là câu nghi vấn không? Vì sao?
Mục đích chính của câu a để làm gì?
Ví dụ (sgk/ 21)
a. Năm nay đào lại nở,
Không thấy ông đồ xưa.
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ ?
(Vũ Đình Liên, Ông đồ)
b. Cai lệ không để cho chị được nói hết câu , trợn ngược hai mắt, hắn quát :
Mày định nói cho cha mày nghe đấy à? Sưu của nhà nước mà dám mở mồm xin khất!
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
c. Đê vỡ rồi !...Đê vỡ rồi, thời ông cách cổ chúng mày , thời ông bỏ tù chúng mày ! Có biết không?.. Lính đâu? Sao bay dám để cho nó chạy xồng xộc vào đây như vậy? Không còn phép tắc gì nữa à?
(Phạm Duy Tốn, Sống chết mặc bay)
d. Một người hằng ngày chỉ cặm cụi lo lắng vì mình, thế mà khi xem truyện hay ngâm thơ có thể vui , buồn, mừng, giận cùng những người ở đâu đâu, vì những chuyện ở đâu đâu, há chẳng phải là chứng cớ cho cái mãnh lực lạ lùng của văn chương hay sao?
(Hoài Thanh, Ý nghĩa văn chương)
e. Đến lượt bố tôi ngây người ra như không tin vào mắt mình.
Con gái tôi vẽ đây ư ? Chả lẽ lại đúng là nó, cái con Mèo hay lục lọi ấy!
(Tạ Duy Anh, Bức tranh của em gái tôi)
III. Những chức năng khác:
TIẾT 78. CÂU NGHI VẤN (Tiếp theo)
a. Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ ?
b. Mày định nói cho cha mày nghe đấy à ?
c. Có biết không ?... Lính đâu ? Sao bay dám để cho nó chạy xồng xộc vào đây như vậy ? Không còn phép tắc gì nữa à ?
d. Một người hằng ngày chỉ cặm cụi lo lắng vì mình, thế mà khi xem truyện hay ngâm thơ có thể vui , buồn, mừng giận cùng những người ở đâu đâu , vì những chuyện ở đâu đâu, há chẳng phải là chứng cớ cho cái mãnh lực lạ lùng của văn chương hay sao ?
e. - Con gái tôi vẽ đây ư ? Chả lẽ lại đúng là nó, cái con Mèo hay lục lọi ấy !
=> Bộc lộ tình cảm, cảm xúc: xót xa, nuối tiếc
=> Đe doạ, chửi mắng.
=> Đe doạ, nạt nộ, ra oai
=> Khẳng định: sức mạnh của văn chương
=> Bộc lộ cảm xúc
- Bộc lộ tình cảm, cảm xúc
- Đe doạ
- Khẳng định
- Phủ định
- Cầu khiến
TIẾT 78: CÂU NGHI VẤN (Tiếp theo)
III. Những chức năng khác:
Ví dụ (sgk/ 21)
g. Nam có thể lấy hộ mình quyển sách được không ?
h . Ai lại làm thế ?
=> Cầu khiến
=> Phủ định
- Bộc lộ tình cảm, cảm xúc
- Đe doạ
- Khẳng định
- Phủ định
- Cầu khiến.
- Nhớ ai góc bể quê người
Nhớ ai góc bể bên trời bơ vơ .
(Tản Đà)
- Và rồi con thấy điều gì xẩy ra …
(Buổi học cuối cùng)
=> Không yêu cầu trả lời
* Lưu ý khi kết thúc câu: Nếu không dùng để hỏi thì trong một số trường hợp câu nghi vấn có thể kết thúc câu bằng dấu chấm, dấu chấm than, dấu chấm lửng…
- Con gái tôi vẽ đây ư ? Chả lẽ lại đúng là nó, cái con Mèo hay lục lọi ấy !
TIẾT 78: CÂU NGHI VẤN (Tiếp theo)
III. Những chức năng khác:
2. Kết luận: (ghi nhớ SGK)
Ví dụ (sgk/ 21)
CÂU NGHI VẤN
ĐẶC ĐIỂM HÌNH THỨC
CHỨC NĂNG
DẤU KẾT THÚC CÂU
Có những từ nghi vấn (ai, gì, nào, sao, hả, chứ…) hoặc từ hay (nối các quan hệ lựa chọn), …
Chức năng chính: dùng để hỏi
Chức năng khác : dùng để cầu khiến, khẳng định, phủ định, đe doạ, bộc lộ tình cảm, cảm xúc, ...
Dấu chấm hỏi
Dấu chấm, dấu chấm than hoặc dấu chấm lửng
*Sơ đồ
Đặt hai câu nghi vấn không dùng để hỏi mà để:

-Yêu cầu người bạn kể lại việc phòng chống Covid 19 đã và đang xảy ra.

Bộc lộ tình cảm, cảm xúc trước cảnh người dân miền Trung bị lũ lụt trong thời gian vừa qua.
Tình huống 1:
Mục đích đe dọa
Bạn An nhiều lần không chịu nộp giấy vụn làm cho phong trào thi đua của lớp không đạt danh hiệu lớp tiên tiến.
Tình huống 2:
Mục đích bộc lộ cảm xúc
Trên các phương tiện thông tin đại chúng, em thấy những em bé người đồng bào thiểu số không đủ quần áo ấm trong mùa đông giá rét.
Tình huống 3:
Mục đích cầu khiến
Nam đến thư viện cùng Thu nhưng Nam có việc đột xuất phải về trước, về nhà Nam mới nhớ mình mượn sách mà không mang về.

-> An có chịu nộp giấy vụn không thì bảo?
-> Sao hoàn cảnh các em bé lại đáng thương đến thế?
-> Thu mang hộ mấy quyển sách về giúp mình được không?
a, Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều như ai hết... Một người như thế ấy !... Một người đã khóc vì trót lừa một con chó !... Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm, láng giềng … Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn... (Nam Cao,Lão Hạc)
IV. Bài tập Bài tập 1(SGK/22-23): Tìm câu nghi vấn và chức năng
b, Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan ?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới ?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội,
Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng ?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật ?
- Than ôi ! Thời oanh liệt nay còn đâu ?
(Thế Lữ)


=>Dùng để bộc lộ tình cảm, cảm xúc (băn khoăn, nghi ngại)
=> Dùng để phủ định và bộc lộ tình cảm, cảm xúc: Nỗi nhớ da diết; niềm nuối tiếc cao độ
Bài tập 1(SGK/22-23): Tìm câu nghi vấn và chức năng
c. Mỗi chiếc lá rụng là một cái biểu hiện cho một cảnh biệt ly. Vậy thì sự biệt ly không chỉ có một nghĩa buồn rầu, khổ sở. Sao ta không ngắm sự biệt ly theo tâm hồn một chiếc lá nhẹ nhàng rơi ? (Khái Hưng, Lá rụng)


=>Dùng để cầu khiến,bộc lộ tình cảm cảm xúc
d. Vâng, thử tưởng tượng một quả bong bóng không bao giờ vỡ, không thể bay mất, nó cứ còn mãi như một vật lì lợm… Ôi, nếu thế thì còn đâu là quả bóng bay ?
(Hoàng Phủ Ngọc Tường, Người ham chơi)
=> Dùng để phủ định và bộc lộ tình cảm, cảm xúc
Bài tập 2 :(SGK/23) Xác định câu nghi vấn, đặc điểm hình thức, chức năng và thay thế câu có ý nghĩa tương đương:
Ăn hết thì lúc chết không có tiền để lo liệu.
Cụ không phải lo xa quá như thế.
Tội gì bây giờ nhịn đói mà tiền để lại ?
Bộc lộ cảm xúc
Hỏi
Không nên nhịn đói mà để tiền lại.
Cả đàn bò giao cho thằng bé không ra người không ra ngợm, khó chăn dắt nổi.
Thảo mộc tự nhiên cũng có tình mẫu tử.
Sao, ?
gì, ?
gì, ?
sao, ?
Ai, ?
gì, ?
Sao, ?
Sao cụ lo xa quá thế ?
Ăn mãi hết đi thì đến lúc chết lấy gì mà lo liệu ?
Thằng bé kia, mày có việc gì ?
Phủ định
Khẳngđịnh
Hỏi
Cả đàn bò giao cho thằng bé không ra người không ra ngợm ấy, chăn dắt làm sao ?
Ai dám bảo thảo mộc tự nhiên không có tình mẫu tử ?
Sao lại đến đây mà khóc ?
Câu có ý nghĩa tương đương
Chức năng
CÂU NGHI VẤN
Phủ định
Phủ định
ĐĐHT
Các câu nghi vấn:
Bạn có thể kể cho tôi nghe nội dung bộ phim “LÃO HẠC” được không?

(Lão Hạc ơi!) Sao đời lão khốn khổ đến thế?
→ Hỏi
→ Bộc lộ tình cảm, cảm xúc trước số phận của nhân vật.
Bài tập 3/24
* Bài tập 4 : Viết một đoạn văn ngắn, trong đó có sử dụng câu nghi vấn dùng với chức năng khác.
CÂU NGHI VẤN
ĐẶC ĐIỂM HÌNH THỨC
CHỨC NĂNG
DẤU KẾT THÚC CÂU
Có những từ nghi vấn (ai, gì, nào, sao, hả, chứ…) hoặc từ hay (nối các quan hệ lựa chọn)
Chức năng chính: dùng để hỏi
Chức năng khác : dùng để cầu khiến, khẳng định, phủ định, đe doạ, bộc lộ tình cảm, cảm xúc,mỉa mai.
Dấu chấm hỏi
Dấu chấm, dấu chấm than hoặc dấu chấm lửng
*Sơ đồ